Het giftige Jakobskruiskruid.

Net als vele boeren en paardeneigenaren maak ik me ernstige zorgen over het Jacobskruiskruid. ( En over de reuzeberenklauw, over de vele ganzen)

Algemeen:

Jakobskruiskruid is giftig voor de meeste zoogdieren, waaronder ook de mens, doordat het alkaloïden bevat. De bloemen bevatten twee keer zoveel gif als de bladeren. In de plant bevinden pyrrolizidine alkaloïden zich in de N-oxide vorm en zijn dan niet giftig. Pas als de plant opgegeten wordt, worden deze verbindingen met name in de dunne darm omgezet in giftige, vrije alkaloïden die de lever aantasten.

Het grootste gevaar schuilt in hooi en kuilvoer. Ongemerkt kunnen dieren dan het giftige Jakobskruiskruid binnen krijgen. Het verwijderen van de planten uit het hooi is bijna ondoenlijk, omdat de bladeren verbrokkeld kunnen zijn. Het gif bestaat uit pyrrolizidine alkaloïden, die het lichaam binnen 24 tot 48 uur voornamelijk via de nieren verlaten, maar het kan ook via melk en de longen (denk daarbij aan bijv. alcohollucht). Pyrrolizidine alkaloïden hebben een cumulatief effect. Zowel de opname van een grote hoeveelheid in één keer, als de opname van kleine hoeveelheden over langere tijd kunnen leiden tot beschadiging van de lever en ziekteverschijnselen.
Hoewel kruiskruidvergiftiging de lever dus op een onomkeerbare manier kan beschadigen, is het effect van deze beschadiging op de gezondheid van een dier niet altijd onomkeerbaar. Tot op zekere hoogte kan de functie van de afgestorven levercellen overgenomen worden door andere levercellen. Als de aangebrachte schade echter te groot is, dan is dit niet meer mogelijk en als de levercapaciteit met 50-70% is afgenomen ontstaan er verschijnselen van leverziekte. Een dier kan dus PA's opnemen, maar als de hoeveelheden zodanig zijn, dat de lever het kan compenseren, zie je niets aan het dier, ook niet in het bloed. Bij hogere niveaus zie je eerst afwijkende bloedwaarden (o.a. leverenzymen), en vervolgens verschijnselen. Hoe hoog deze niveaus zijn is niet bekend, maar dit zal ook per diersoort en per individu verschillen.

Koeien en paarden vermijden het plantje normaal gesproken bij het grazen, maar in tijden van droogte en voedselschaarste kunnen ze het wel gaan eten. Bij runderen kan het gif ook zonnebrand veroorzaken, doordat het gif in het bloed van de haarvaten onder invloed van het UV-licht van de zon schadelijk wordt voor de omliggende weefsels. Schapen eten de plant graag en zijn minder gevoelig voor de gevolgen. Ze krijgen later echter wel problemen in de groei.


Allergie

De allergie wordt niet veroorzaakt door de pyrrolizidine alkaloïden, maar door andere stoffen, de zogenaamde sesquiterpene lactonen, die in veel planten van de Composietenfamilie voorkomen. Het is daarom aan te raden om bij het aanraken van de bloemen en planten handschoenen te dragen.
Als Jakobskruiskruid zich eenmaal gevestigd heeft, is het erg lastig om de plant te bestrijden. Door voor een dichte graszode te zorgen kan de vestigingskans van Jakobskruiskruid verkleind worden. In een dichte zode kunnen de zaden van deze soort namelijk veel minder makkelijk kiemen. Soms wordt geprobeerd om Jakobskruiskruid te bestrijden door te voorkomen dat de plant zaden vormt. het idee hier achter is, dat als Jakobskruiskruid zich niet voort kan planten, deze soort vanzelf verdwijnt. Jakobskruiskruid is namelijk een plant met een korte levensduur. Helaas is ook deze methode niet zonder risico. In een natuurlijke situatie sterft Jakobskruiskruid na de bloei nadat de plant zaden geproduceerd heeft. Het verwijderen van de bloemen of bloeiwijze of het afmaaien zorgt er echter voor dat de plant niet afsterft, maar juist opnieuw weer uitgroeit. Het verwijderen van de bloeiende delen van de plant heeft dus juist als gevolg dat de levensduur van de plant verlengd wordt. De plant kan handmatig verwijderd worden, maar er moet dan goed opgelet worden dat er geen stukjes wortel achterblijven,uit kleine wortelresten kunnen er weer nieuwe planten groeien.

Beheersing
In landen als Nieuw-Zeeland en Groot-Brittannië vormt Jacobskruiskruid al jaren een groot
probleem. Hierdoor is er in deze landen meer bekend over de beheersing van Jacobskruiskruid. Aan de andere kant is het ook duidelijk dat “de” oplossing ook in deze landen nog niet gevonden is.
Door de giftigheid kan Jacobskruiskruid in de toekomst nog wel eens een groter probleem worden dan ridderzuring. Verschil met ridderzuring is wel, dat de besmetting op de meeste bedrijven in Nederland nog maar licht is. Het is echter aan te raden, vanaf het begin van een besmetting er boven op te zitten om de plant weg te krijgen. Hierna een aantal bestrijdingsmethoden op een rij:

Methoden

Handmatig uitsteken. Net zoals bij ridderzuring lijkt dit de meest doelmatige methode. Verschil met ridderzuring is dat de gifstoffen van Jacobskruiskruid ook via de huid kunnen worden opgenomen. Het is daarom aan te raden, om handschoenen te dragen bij verwijderen van Jacobskruiskruid. Net zoals bij ridderzuring is het belangrijk de plant in zijn geheel te verwijderen, want wanneer een stukje wortel in de grond achterblijft, kan dit weer uitgroeien tot een nieuwe plant. Ook is het van belang het gat dat ontstaat dicht te gooien zodat achtergebleven zaden geen licht krijgen om te ontkiemen.

De bloemen

Het rozet

Vaak rode stelen